ABD Başkanı Donald Trump, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen ile birlikte, ABD’nin Grönland’daki askeri varlığını genişleten ve Arktik ile Kuzey Atlantik güvenliğinde daha geniş rol üstlenmesini sağlayan bir güvenlik anlaşmasına imza attı.
New York’ta Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu oturumları sırasında imzalanan anlaşma, ABD’ye Grönland’daki askeri varlıklar ve yabancı yatırımlar konusunda geniş ve kalıcı yetkiler veriyor.
Anlaşmanın, Trump’ın Grönland’ın Amerikan topraklarının bir parçası olması gerektiğine yönelik çağrılarıyla başlayan gerilimi azaltması bekleniyor.
İmza töreninde konuşan Trump, anlaşmayı “Avrupa için, ABD için ve herkes için muazzam bir gelişme” olarak nitelendirdi. Trump, “Grönland için de inanılmaz olacak” dedi.
Frederiksen: Ortak güvenliğimizi güçlendiriyor
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, ABD’nin sözünü tutan bir dost ve güvenilir bir müttefik olduğunu belirtti.
Frederiksen, “Bu, uzun yıllara dayanan iş birliğimiz açısından bir dönüm noktasını temsil ediyor. 75 yıl önce Grönland’ın savunmasına ilişkin bir anlaşma imzalamıştık. Bugün ise daha büyük, daha iyi ve sonsuza kadar sürebilecek bir anlaşma imzalıyoruz” dedi.
Anlaşmanın ABD, Grönland, Danimarka, NATO ve dolayısıyla Avrupa için iyi olduğunu söyleyen Frederiksen, “Ortak güvenliğimizi güçlendiriyor, ortak caydırıcılığımızı artırıyor, hasımlarımıza kim olduğumuzu gösteriyor ve bunu birlikte yapıyoruz” ifadelerini kullandı.
Frederiksen, anlaşmanın başka ülkelerin Grönland üzerinde kontrol ve nüfuz elde etmesini engelleyeceğini belirterek, ABD’nin adadaki varlığını artırmasını memnuniyetle karşılayacaklarını söyledi.
“Anlaşma, tabii olarak Danimarka’nın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne, aynı zamanda Grönland’ın kendi geleceğini tayin hakkına saygı gösteriyor” diyen Frederiksen, bu çerçevenin korunacağını ifade etti.
Nielsen: Herkesin kazandığı bir anlaşma
Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen ise anlaşmanın ortak güvenlik açısından önemli olduğunu söyledi.
Nielsen, “Bugün ortak güvenliğimiz açısından önemli bir gün. 1951 savunma anlaşmasını 2026’ya taşıyan bir anlaşma imzalıyoruz” dedi.
Anlaşmanın Arktik temelinde ortak sorumluluk üstlenmekle ilgili olduğunu belirten Nielsen, “Bu, herkesin kazandığı bir anlaşma” ifadelerini kullandı.
ABD, Danimarka ve Grönland’dan yetkililer, doğal kaynaklar açısından da zengin olan Grönland konusunda aylar boyunca müzakere yürüttü.
Trump’ın, buzulların erimesiyle açılan yeni yollar ile Rusya ve Çin’in oluşturduğu tehditleri gerekçe göstererek Grönland’ın egemenliğinin ABD’ye verilmesini talep etmesi NATO içindeki ilişkileri germişti.
Bu süreçte Frederiksen, ABD’nin Grönland’ı devralması gibi bir adımın NATO’nun sonu olacağı uyarısında bulunmuştu. Gerilim, ABD ile Avrupa arasındaki ilişkileri de olumsuz etkilerken, Avrupa ülkeleri adadaki güvenlik tatbikatlarını ve finansal desteği artırma adımları atmıştı.
ABD’nin 1945’ten bu yana Grönland’da bulunan askeri varlığı, 17 üs ve tesiste görev yapan binlerce askerden, bugün kuzeybatıdaki Pituffik Uzay Üssü’nde bulunan yaklaşık 200 askere kadar gerilemişti. Üs, ABD ve NATO için füze erken uyarı, füze savunması ve uzay gözetleme faaliyetlerini destekliyor.
Trump, BM Genel Kurulu’ndaki konuşmasında anlaşmanın bazı ayrıntılarını da açıkladı. Trump, “ABD, büyük ve stratejik açıdan hayati öneme sahip toprak parçası Grönland ile benzeri görülmemiş bir anlaşmaya vardı. Danimarka ve Grönland ile yapılan anlaşma, ABD’ye bu toprakların güvenliği ve ihtiyaçları konusunda kalıcı denetim sağlayacak” dedi.
Trump ayrıca, “Amerikan kıtası, Avrupa ve başka bölgeleri savunmak için gerekli olanları yapmak konusunda tam yetkiye sahip olacağız. ABD’nin hiçbir düşmanı, Grönland’da askeri varlık bulunduramayacak ve bizim açık ve yazılı onayımız olmadan kimse hassas yatırımlar yapamayacak” ifadelerini kullandı.
ABD’nin uygun noktalarda büyük çaplı askeri varlık oluşturma sürecini derhal başlatacağını ve iki büyük çaplı üs inşa edeceğini belirtti.
Anlaşma neler içeriyor?
Danimarka hükümeti tarafından yayımlanan anlaşma metnine göre ABD, Grönland’ın kuzeybatısındaki Pituffik Uzay Üssü’nü genişletip modernize edebilecek. Güneydeki Narsarsuaq ve doğudaki Mestersvig bölgelerinde yeni üsler kurulabilecek.
Anlaşma ayrıca ABD’ye gelecekte savunma alanları oluşturma, askeri tesis ve operasyonlarını genişletme ve Grönland içinde geniş hareket serbestisi sağlıyor. Metinde ABD’ye “deniz altı erişimi” de tahsis ediliyor.
Bitiş tarihi bulunmayan anlaşmaya göre NATO üyesi olmayan ülkelerin Grönland’da insanlı veya insansız askeri varlık tesis etmesi tarafların onayına bağlanıyor.
Amerikan üslerinin bakım, kurulum ve sökümüne ilişkin sözleşmelerin ise mümkün olan en geniş ölçüde Grönlandlı şirketlere verilmesi öngörülüyor.
Anlaşmanın, Grönland’ın ileride bağımsız olması durumunda da yürürlükte kalması öngörülüyor. Metin ayrıca Grönland’ın NATO’da kalmasını ve Danimarka’nın anlaşma kapsamındaki hak ve yükümlülüklerini devralmasını öngörüyor.
Hassas sektörlerdeki yabancı yatırımları da sınırlandıran anlaşma, NATO üyesi, NATO partneri veya AB üyesi olmayan ülkelerden gelen yatırımların kritik altyapı ya da kaynak çıkarımı gibi alanlarda güvenliği tehdit eden kontrol, önemli nüfuz ve kamuya açık olmayan bilgilere erişim kazanmasını engellemeyi amaçlıyor.
Tarafların “tehdit bulunmadığı” konusunda uzlaşması halinde ise istisna sağlanabilecek.
NATO’nun Arktik’teki rolünü güçlendirmeyi amaçlayan anlaşma, askeri varlık, tatbikat ve ortak istihbarat faaliyetlerinin artırılmasını destekliyor. Anlaşmada ayrıca ABD’nin “Altın Kubbe” füze savunma sistemine özellikle değiniliyor.